Про лінгвістичні показники взаємодії мова – культура на прикладі аналізу польсько- українського пограниччя XV-XIXст.
2020, 8, Numer 8
Львівський національний університет імені Івана Франка
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Język publikacji
Pliki do pobrania
PDF 479 KB
Liczba wyświetleń:96
Liczba pobrań:52
Cytowania Crossref:0
Wynik Altmetric:0
Abstrakt
The article is devoted to the formation of a linguistic interpretation of the interaction of language and culture of the Polish-Ukrainian border territories. The material for the analysis includes nomic systems of Ukrainian and Polish languages, which are considered as a cultural product of interpersonal and interethnic communication and an element of the language system, as well as invariant scientifi c theory created in the works of Polish onomastics (according to key theoretical concepts, tradition of analysis, and continuity in linguistic knowledge). The analysis performed in the article allows us to single out the linguistic indicators of the interaction of language and culture typical for the subject fi eld of sociolinguistics. These are connections and concepts: language-territory, language-social strata, language-gender, language-ethnicity, social functions of the Polish language, and non-standardized spelling systems. Linguistic indicators reveal the peculiar mechanisms of the border in the historical memory and collective consciousness, marking the role of languages in these areas as a factor of space and cultural marker and bringing us closer to understanding the social relations of native speakers in the fifteenth-nineteenth centuries.
Słowa kluczowe:
Bibliografia
Babiński G., Pogranicze polsko-ukraińskie: etniczność, zróżnicowanie religijne, tożsamość, Kraków 1997.
Cieślikowa A., Derywacja paradygmatyczna w staropolskiej antroponimii, Kraków 1991.
Cieślikowa A., Staropolskie odapelatywne nazwy osobowe. Proces onimizacji, Wrocław Warszawa-Kraków 1990.
Górny H., Nazwiska mieszkańców wybranych miejscowości w dawnej ziemi sanockiej w świetle interferencji etniczno-językowej (XV-XIX w.), Rzeszów 2004.
Gumperz John J., Cook-Gumperz J., Studing, Language, Culture and Society: Sociolinguistics or Linguistics Anthropology [in:] „Journal of sociolinguistics”, vol 12, issue 4, 2008, p. 532-545.
Huk I., Nazwy osobowe w księgach metrykalnych parafii Kumów koło Chełma w drugiej połowie XVIII wieku [w:] Badania dialektów i onomastyki na pograniczu polskowschodniosłowiańskim, pod red. M. Kondratiuka, Białystok 1995, s. 305-313.
Huk I., Sposoby identyfikacji kobiet stanu chłopskiego w dawnej ziemi chełmskiej w wieku XVIII [w:] Kontakty językowe polsko-wschodniosłowiańskie, pod red. M. Bobrana, Rzeszów 1995, s. 77-83.
Huk I., Z polsko-ukraińskich interferencji językowych na obszarze pogranicza (na materiale antroponimii chłopskiej dawnej ziemi chełmskiej w wieku XVIII) [w:] „Studia i Materiały Polonistyczne”, t. 3, 1997, s. 153-159.
Huk I., Klasyfikacja i analiza słowotwórcza antroponimów w dawnej ziemi chełmskiej [w:] „Warszawskie Zeszyty Ukrainoznawcze”, t. 6-7, 1998, s. 433-454.
Huk I., Sposoby identyfi kacji osób w dawnej ziemi chełmskiej [w:] „Studia i Materiały Polonistyczne”, t. 4, 1999, s. 277-281.
Huk I., Ukraïnsʹkì elementi v antroponìmìï davnʹoï holmsʹkoï zemlì u XVIII st. [v:] Movoznavstvo. Dopovìdì ta povìdomlennâ na XV Mìžnarodnomu kongresì ukraïnìstìv, Kiïv 2002, s. 87-89.
Huk I., Imiona chrzestne mieszczan Krzemieńca w XVI wieku [w:] „Nova fìlologìâ”, t. 1 (21), 2005, s. 117-133.
Huk I., O imiennictwie książąt Ostrogskich-Zasławskich [w:] „Warszawskie Zeszyty Ukrainoznawcze”, t. 19-20, 2005, s. 362-371.
Huk I., Nazewnictwo mieszczan Krzemieńca w XVI wieku [w:] Onomastyka regionalna ze szczególnym uwzględnieniem Warmii i Mazur, pod red. J. Dumy, Olsztyn 2006, s. 97-106.
Huk I., Socìalʹnì aspekti ukraïnsʹkogo antroponìmìkonu XVI- XVII sst. [w:] “Vìsnik Lʹvìvsʹkogo unìversitetu”, vip. 38, 2006, c. 47-51.
Huk-Mytnik I., Nazwy zawodów w antroponimii dawnego Wołynia (XVI-XVII w.), [w:] „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN”, t. LII, 2007, s. 35-45.
Huk-Mytnik I., Personal Names of Members of the Gediminid Dynasty in Old Ukraine [in:] Atti del XXII Congresso Internazionale di Scienze Onomastiche Pisa, 28 agosto - 4 settembre 2005, M. G. Arcamone (ed.), Pisa 2011, р. 157-172.
Kirčìv R., Etnokulʹturne pograniččâ :konturi predmetnogo polâ j metodologìčnì zasadijogo doslìdžennâ [v:] „Narodoznavčì zošiti”, nr 5-6, 2009, c. 594-607.
Kojder M., Derywacja semantyczna w nazwiskach mieszkańców starostwa hrubieszowskiego w XVII i XVIII w. Mechanizmy powstawania odapelatywnych nazwisk historycznych na pograniczu polsko-ukraińskim [w:] „Zahìdnopolìsʹkì govìrki v prostorì ta časì. Volinʹ fìlologìčna”, 4, 2007, s. 236-243.
Kojder M., XVII-wieczne nazwiska mieszczan hrubieszowskich [w:] Z badań nad językiem i kulturą Słowian, pod red. P. Sotirowa i P. Złotkowskiego, Lublin 2007, s. 87-96.
Kojder M., Uwagi o nazewnictwie osobowym mieszkańców Hrubieszowa i okolicznych miast w XVII i XVIII wieku [w:] Miasto w perspektywie onomastyki i historii, pod red. I. Sarnowskiej-Giefing i M. Graf, Poznań 2010, s. 151-162.
Kojder M., Sposoby nominacji osób w zapisach ksiąg sądowych z terenu starostwa hrubieszowskiego w XVII wieku [w:] „Zahìdnopolìsʹkì govìrki v prostorì ta časì. Volinʹ fìlologìčna”, 9, 2010, s. 270-276.
Kojder M., Nazwiska hybrydalne na pograniczu polsko-wschodniosłowiańskim w XVII i XVIII wieku [w:] Dziedzictwo kulturowe Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 440. rocznicę Unii Lubelskiej, pod red. S. Kowaloua i M. Kojdera, Lublin 2011, s. 77-84.
Kojder M., Uwagi o nazewnictwie kobiet w starostwie hrubieszowskim (XVII-XVIII wiek) [w:] Z zagadnień językoznawstwa słowiańskiego. Tom dedykowany Profesorowi Stefanowi Warchołowi, pod red. F. Czyżewskiego [w:] „Rozprawy Slawistyczne”, 23, 2011, s. 113-122.
Kojder M., Antroponimia historyczna starostwa hrubieszowskiego w XVII i XVIII wieku [w:] „Rozprawy Slawistyczne”, 24, 2014.
Kojder M., Antroponimia historyczna wiernych chełmskiej diecezji grecko-unickiej (1662-1810), Lublin 2019.
Krivicʹka O., Etnopolìtična komponenta rozvitku pograniččâ [v:] Etnopolìtičnij kontekst socìolkulʹturnih transformacìj u sučasnìj Ukraïnì, za red. O. Rafalʹsʹkogo ta ìn., Kiìv 2017, s. 310-362.
Kurzowa Z., O mowie Polaków na Kresach wschodnich, Kraków 1993.
Lazarenko O., Ponâttâ „Kresi” ta „polʹsʹkij periferìjnij dìalekt” (polszczyzna kresowa) [v:] „Kiïvsʹkì polonìstičnì studìï”, t. 16, 2010, s. 495-502.
Malec M., Budowa morfologiczna staropolskich złożonych imion osobowych, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1971.
Malec M., Staropolskie skrócone nazwy osobowe od imion dwuczłonowych, Wrocław 1982.
Malec M., Imiona chrześcijańskie w średniowiecznej Polsce, Kraków 1994.
Meredith M., Language and Culture in Sociolinguistics [in:] The Routledge Handbook of Language and Culture, Farzad Sharifian (ed.), London – New York, 2015, p. 373-385.
Mytnik I., Środki identyfikacyjne szlachty ukraińskiej na Wołyniu w XVI-XVII w. [w:] „Naukovij Vìsnik Černìvecʹkogo unìversitetu”, vip. 354-355, 2007, s. 142-147.
Mytnik I., Polsko-ukraińskie kontakty językowe w antroponimii historycznej. Zarys problematyki [w:] Ukraina. Teksty i konteksty. Symbolae in honorem Stefan Kozak, pod red. B. Nazaruka, W. Sobol, Warszawa 2007, s. 171-176.
Mytnik I., Imiona Giedyminowiczów w XIV-XVII w. [w:] „Studia Slovakistica. Onomastika. Antroponìmìka”, vi p. 9, 2009, s. 43-49.
Mytnik I., Antroponimia Wołynia w XVI-XVIII wieku, Warszawa 2010.
Mytnik I., Imiona słowiańskie w antroponimii mieszczan i chłopów na Wołyniu w XVI w. [w:] „Lingwistyka stosowana”, Warszawa 2010, s. 151-159.
Mytnik I., Polish-ukrainian language contacts in old anthroponymy of the class socjety – an overview [in:] “Language and society. Mova ì suspìlʹstvo”, vip. 1, 2010, s. 53-59.
Mytnik I., Odbicie stosunków językowych polsko-ukraińskich w imiennictwie dawnego województwa wołyńskiego (XVI–XVIII w.) [w:] „Studia Slovakistica. Vipusk 11: Elìmìnacìâ movnih bar`êrìv”, 2011, s. 12-19.
Mytnik I., Slavonic First Names in Ukrainian Anthroponymy of Polish Ukrainian Borderland in the 16th Century [in:] International Scientifi c Conference Onomastic Investigations to Commemorate the 100th Anniversary of Vallija Dambe (1912-1995), Latvian onomastician – Abstracts, Ojārs Bušs, Renāte Silina-Pinke, Sanda Rapa (ed.), Riga 2012, р. 37-39.
Mytnik I., Najmenuvannâ žìnok šlâhtânok na Volinì u XVI-XVII st. [in:] „Language and society. Mova ì suspìlʹstvo”, vip. 1, 2012, s. 76-85.
Mytnik I., Imiennictwo i sposoby identyfikacji polskich szlachcianek w województwie wołyńskim w XVI-XVIII wieku [w:] “Vìsnik Lʹvìvsʹkogo unìversitetu”, vip. 56, 2012, s. 306-315.
Mytnik I., Imiennictwo przedstawicielek stanu mieszczańskiego i chłopskiego w ziemi wołyńskiej w XVI-XVIII wieku [w:] Studìï z onomastiki ta etimologìï 2011-2012, pod red. O. Karpenko, V. Šulʹgača, Kiïv 2012, s. 170-179.
Mytnik I., Imiennictwo szlachty polskiej w dawnej ziemi wołyńskiej [w:] Niejedno ma imię… Prace onomastyczne i dialektologiczne dedykowane Profesor Ewie Wolnicz-Pawłowskiej, pod red. E. Dzięgiel, T. Korpysza, Warszawa 2013, s. 289-299.
Mytnik I., Antroponimia szlachty ukraińskiej i bojarów w XVI-XVIII w. [w:] „Studia Ucrainica Varsoviensia”, t. 1, 2013, s. 189-205.
Mytnik I., Imiennictwo szlachty polskiej w ziemi chełmskiej w XVI wieku [w:] Mova v dzerkalì osobistostì, za red. V. Greŝuka, Ìvano-Frankìvsʹk 2013, s. 94-107.
Mytnik I., Slovânskij sloj v antroponimikone polʹsko-ukrainskogo pograničʹâ v XVI st. [v:] Onomastikas pētījumi. Onomastic Investigations, Ojārs Bušs, Renāte Silina-Pinke, Sanda Rapa (ed.), Riga 2014, c. 187-197.
Mytnik I., Środki indywidualizacji szlachty polskiej w ziemi chełmskiej w XVII wieku [w:] „Studia Ucrainica Varsoviensia”, t. 2, 2014, s. 113-120.
Mytnik I., Rodzime i obce. Z badań nad imiennictwem pogranicza polsko-ukraińskiego w XVI-XVII wieku [w:] „Tipologìâ ta funkcìï movnih odinicʹ”, nr 1, 2014, s. 281-294.
Mytnik I., Interferencja międzyjęzykowa w imiennictwie ziemi chełmskiej na tle kontaktów polsko-ukraińskich w dawnej antroponimii [w:] Tendencìï rozvitku ukraïnsʹkoïleksiki ta gramatiki, za red. Ì. Kononenko, Ì. Mitnìk, S. Romanûk, č. І, seria „W kręgu języka, literatury i kultury”, t. ІІІ, Warszawa 2014, s. 168-187.
Mytnik I., Identyfikacja mieszkanek pogranicza polsko-ukraińskiego w XV-–XVII wieku [w:] Beiträge zum 18. Arbeitstreff en der Europäischen Slavistischen Linguistik (Polyslav), 18, pod red. E. G. Rubio, M. Falkowskiej, E. Kislovej, M. Stępień, Wiesbaden 2015, s. 177-185.
Mytnik I., Antroponimia szlachty ukraińskiej ziemi wołyńskiej i chełmskiej w XVI wieku [w:] „Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej”, t. 8, Warszawa 2015, s. 113-124.
Mytnik I., Imiennictwo ziemi chełmskiej w XVI-XVII wieku, Warszawa 2017.
Mytnik I., Słownik historyczno-etymologiczny antroponimów ziemi chełmskiej (XVI –XVII wiek), Warszawa 2017.
Mytnik I., Antroponimia mieszczańska na obszarach kontaktowych polsko-ukraińskich w XVI-XVII wieku [w:] „Studia Ucrainica Varsoviensia”, t. 6, Warszawa 2018, s. 225-236.
Mytnik I., Nazwiska mieszczan ukraiЕ„skich w ziemi cheЕ‚mskiej w XVI wieku [w:] SКєstoГўnie i problemi na bГўlgarmeata onomastika. State and problems of Bulgarian onomastics / 15. Materiali OtmeЕѕdunarodnata nauДЌna konferenciГў SКєstoГўnie, problemi i tendencji v razvitieto naonomastikata i onomastiДЌnite prouДЌvaniГў v naДЌaloto na III-to hilГўdoletie (Veliko TКєrnovo, 4-5 noemvri 2016 g.), A. Petkova (red.), Veliko TКєrnovo: Sv. Sv. Kiril i Metodij 2018, s. 175-184.
Mytnik I., Imiennictwo ziemi chełmskiej w XVI-XVII wieku, e-book, Warszawa-Lublin 2019.
Olejnik M., Określenia dodatkowe z sufiksem -ko w starostwie grabowieckim XVI-XVIII wieku [w:] Kleszczele, Podlasie, Ukraina. Księga jubileuszowa ku czci doktora Mikołaja Roszczenki w 75-lecie urodzin, pod red. G. Kuprianowicza, R. Wysockiego, Kleszczele 2017, s. 241-253.
Olejnik M., Antroponimy z formantem -uk, -czuk da przykładzie starostwa grabowieckiego (XVI-XVIII w.) [w:] „Slavica”, 46, Debreczyn 2017, s. 28-37.
Olejnik M., Imiennictwo Żydów starostwa grabowieckiego XII-XVIII wieku [w:] „Slavia Orientalis”, 47, nr 2, 2018, s. 279-292.
Olejnik M., Określenia dodatkowe szlachty z sufiksem -ski w starostwie grabowieckim w XVI wieku [w:] „Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej”, 11, 2018, s. 281-296.
Olejnik M., Antroponimia starostwa grabowieckiego (XVI–XVIII w.), Lublin 2019.
Pavlìv Û., Obrazi ukraïnsʹko-polʹsʹkogo pograniččâ Perìodu drugoï svìtovoï vìjni (za materiałami spogadìv žìnok, deportovanih ìz Holmŝini) [in:] „Novìtnâ doba”, vip. 1, 2013, c. 181-200.
Pluskota T., Nazwy miejscowe ziem ruskich Rzeczypospolitej XVI-XVIII w. Toponimia Ukrainy i pogranicza polsko-ruskiego, Bydgoszcz 1998.
Pluskota T., Imiona chrześcijańskie w nazewnictwie miejscowym ziem ruskich Rzeczypospolitej od XVI do XVIII wieku [w:] „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej”, 36, Warszawa 2000, s. 219-231.
Rieger J., Imiennictwo ludności wiejskiej w ziemi sanockiej i przemyskiej w XV w., Wrocław 1977.
Rieger J., Dawna granica polsko-ukraińska w okolicach Sanoka i Przemyśla w świetle antroponimii [w:] Antroponimia słowiańska, pod red. E. Wolnicz-Pawłowskiej i J. Dumy, Warszawa 1996, s. 259-269.
Rudolf-Ziółkowska E., Uwagi o antroponimii ziemi łuckiej w XVII-XVIII wieku (na podstawie Albumu studentów Akademii Zamojskiej z lat 1595-1781) [w:] „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej”, t. 36, 2000, s. 109-119.
Schendl H., Multilingualism, Code Switching, and Language Contact in Historical Sociolinguistics [in:] Historical Sociolinguistics, Juan Manuel Hernandez-Campoy, Juan Camilo Conde-Silvestre (ed.), 2012, p. 520-533.
Sharifian F., Language and Culture: Overview [in:] The Routledge Handbook of language and culture, Farzad Sharifi an (ed.), London – New York 2015, p. 3 -17.
Sovtis N., Ukraïnsʹko- polʹsʹke pograniÄÄâ âkmovno- kulʹturnij fenomen file:///C:/Users/user/Downloads/slzb_2013_17_26.pdf [18.04.2020].
Suhomlinov O., Ukraïnsʹko-polʹsʹke kulʹturne pograniččâ v lìteraturì: vìd Renesansu [v:] „Kiïvsʹkì polonìstičnì studìï”, t. 7, „Ukraïnsʹka škola” v lìteraturì ta kulʹturì. Ukraïnsʹkopolʹsʹke pograniččâ”, Zb nauk. pracʹ, Kiïv 2005, s. 153-165.
Suhomlinov O., Kulʹturnì pograniččâ: novij poglâd nastaru problemu, Donecʹk 2008.
Suhomlinov O., Etnokulʹturnij diskurs u lìteraturì polʹsʹko-ukraïnsʹkogo pograniÄÄâ ХХ stolìttâ, Donecʹk 2012 http://suchomlynow.pl/assets/files/publikacje/Monografia-doctor.pdf [18.04.2020].
Szulowska W., Imiennictwo dawnej ziemi halickiej i lwowskiej, Warszawa 1992.
Szulowska W., Nazwy osobowe mieszczan Trembowli i Zbaraża w XVII w. [w:] Między Wschodem a Zachodem, cz. IV. Zjawiska językowe na pograniczu polsko-ruskim, pod red. J. Bartmińskiego i M. Łesiowa, Lublin 1992, s. 175-181.
Szulowska W., Losy derywatów z sufiksem -ę (-ęta, -enię) w antroponimii polskiej i ukraińskiej [w:] Uwarunkowania i przyczyny zmian językowych, „Język na Pograniczach”, nr 11, Warszawa 1994, s. 171-177.
Szulowska W., Antroponimia profesorów i uczniów Liceum Krzemienieckiego z 1824 roku [w:] Studia Linguistica in honorem Edvardi Breza, Bydgoszcz 2008, s. 244-250.
Wolnicz-Pawłowska E., Osiemnastowieczne imiennictwo ukraińskie w dawnym województwie ruskim, Wrocław 1978.
Wolnicz-Pawłowska E., Z dawnej antroponimii łemkowskiej. Nazwy kobiet z sufiksem –anka [w:] Nazwy własne a wyrazy pospolite w języku i tekście, pod red. H. Borka, S. Kochmana, Opole 1986, s. 251-258.
Wolnicz-Pawłowska, Dawne łemkowskie nazwy kobiece na tle antroponimii sąsiednich gwar [w:] „Onomastica”, XXX, 1986, s. 133-141.
Wolnicz-Pawłowska E., Z dawnej antroponimii ziemi sanockiej [w:] Dzieje Lubelszczyzny, t. VI, cz. 4, Zjawiska językowe na pograniczu polsko-ruskim, pod red. J. Bartmińskiego, M. Łesiowa, Lublin 1992, s. 183-189.
Wolnicz-Pawłowska E., Antroponimia łemkowska na tle polskim i słowackim, Warszawa 1993.
Wolnicz-Pawłowska E., Łemkowskie imiona kobiece [w:] „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej”, t. 33, 1996, s. 275-295.
Wolnicz-Pawłowska E., Szulowska W., Antroponimia polska na kresach południowowschodnich XV-XIX wiek, Warszawa 1998